Bakan Sadık Gardiyanoğlu: Asgari Ücrette Yeni Düzenleme Yolda

Yeni Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Sadık Gardiyanoğlu, MESELE’de Selda Bektaş’ın sorularını yanıtladı; aldıkları yeni kararları ilk kez KIBRISLI Gazetesi’ne açıkladı… “Sorma gir hanı"na dönen ülkemizde sosyal politikalar da doğru ve planlı bir şekilde gerçekleştirilemiyor. Ne kadar iş gücüne ihtiyacımız var; ne kadarını kendi vatandaşlarımızdan karşılayabiliyoruz ya da ne kadarı talep edilen alanlarda çalıştırılıyor… Çalışma yaşamında sadece doğru istihdama dair değil, maaşlardan iş güvenliğine; işçi haklarından işsizliğe; kayıt dışı yaşamın getirdiği güvenlik endişesine dair birçok sorun gündemimizde. Bu sorunları çözmek için ne yapılıyor? Gıda enflasyonu, kiralar, faturalar katlanarak artarken, dar gelirli gruplar nasıl korunacak? Yaklaşık 3 hafta önce Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı koltuğunu Hasan Taçoy’dan devralan Sadık Gardiyanoğlu ile MESELE’de çalışma izinlerinde yaşanan aksaklıklardan, aç bırakan asgari ücretten, işsizlik ve ‘çalınan’ haklardan konuştuk. Sorularımıza içtenlikle cevap veren Bakan Gardiyanoğlu, hedefindeki düzenlemeleri görevden alınmadan yaparsa takdirle karşılanacak gibi görünüyor. Zira UBP-DP-YDP hükümetinde bakanlar yerlerini uzun süre koruyamıyor; açıkladıkları projeler tozlu raflara kaldırılıyor… [caption id="attachment_44606" align="alignnone" width="785"] Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Sadık Gardiyanoğlu, MESELE'de Selda Bektaş'ın sorularını yanıtladı...[/caption]

“ÇALIŞMA İZİNLERİ KONUSUNDA YAŞANAN SIKINTILAR 1 AY İÇİNDE ÇÖZÜLECEK…

Online sisteme geçildikten sonra çalışma izinleri 2 ay gecikmeli çıkıyor ve bu da mağduriyete sebep oluyor… Evraklar yüklendikten sonra ‘evrak onayı’ bekleniyor gibi ifadelerle karşılaşılıyor. Personel eksikliği mi var? Sorun nedir? Nasıl çözeceksiniz? Bakan olduktan sonra önüme gelen ilk konu bu oldu. Ön izinlerin 3-4 ayı bulduğu da söylendi bize. Teknik olarak araştırdık. Sorun bakanlığımızda değil. Paydaşlarımız; Sağlık Bakanlığı ile Polis Genel Müdürlüğü’nde bazı sıkıntılar yaşanıyor. Geçen hafta Polis Genel Müdürümüz Kasım Kuni ile bir toplantı yaptık. En büyük sıkıntı oradaki personel eksikliğinden kaynaklı. Bu işe 2 personel bakıyor. Bir de daireler arasında farklı yazılım kullanılıyor. Polis bilgileri 6 farklı dosyadan sorguluyor. Trafik- adli suçu var mı? Geldiği ülkede herhangi bir sıkıntısı var mı? Polis bunu tek tek girerek yapıyor. Bu da zaman alıyor. Bildiğiniz gibi Nisan 2023 yılında Bakanlığımız yeni bir yazılıma geçti. PGM de buna entegre olmaya başladı. Aynı anda canlı olarak birbirimizi takip edebilir duruma geliyoruz. Polis tek bir veriye girdiğinde bu 6 ayrı kriteri bir ekranda görebilecek duruma getirilmesi için gerek teknik, gerekse lojistik desteklerimizi vermeye başlıyoruz.   Bir de bu işin sağlık bacağı var. Bazen kit eksiliği çıkıyor. Randevular 1 ay ya da 20 gün sonraya veriliyor. Hedefimiz 1 ay içinde paydaşlarımızla birlikte bu sıkıntıları aşmak.

“YABANCILARIN MÜLK EDİNMESİ KONUSUNDA BAKANLAR KURULU’NDA YIĞILMA VAR”

Eskiden ev sahibi olan yabancıların oturum izinleri ile çalışma izinleri aynı anda çıkarılabiliyordu. Ancak çalışma izni için ‘koçan’ şartı getirildi. Yabancıların koçan çıkarması 4 -5 yılı buluyor. Bu sistem yabancı ev sahiplerini kayıt dışılığa itmiyor mu? Değişecek mi? Bunu revize ettik. Daha önceki dönemde çok suiistimaller doğdu. Koçan değil de, sahte kira sözleşmeleri ile karşılaşıldı. İlgili kişi çok küçük rakamlara sahte kira sözleşmeleri ile gerek oturum, gerekse çalışma izni çıkarıyordu. Artık çalışma izinleri kira ile değil şirketlerin beyanına göredir. Koçandan ziyade eğer o evde elektrik ve su faturaları kişinin adına ise zaten ona işlem yapıyoruz. Bakanlar Kurulu’nda ciddi bir yığılma var yabancıların mülk edinme konusunda. Bu konu da sık sık gündemimize geliyor. Koçandan ziyade artık kanıtlayıcı belgeler de yeterli olacak. Bu çok yeni bir çalışma önümüzdeki günlerde bununla ilgili bir duyuru yapacağız. Amacım herkesi kayıt altına almak. Hızlı ve pratik uygulamalara geçiyoruz.

“BİR KAÇAK İŞÇİNİN DEPORT MALİYETİ DEVLETE 15-20 BİN TL…”

Kayıt dışı işçinin ‘deport’ edilmesi ne kadara mal oluyor? Son 8 ayda kaç kişi rapor edildi? Kaçak işçi çalıştıran işyerlerinden ne kadar para toplandı? Bir kişi yaklaşık 15 ile 20 bin TL’ye mal oluyor. Ancak deport eden biz değiliz, İçişleri Bakanlığıdır. Biz sadece bildiriyoruz. Kararı onlar alıyor. 2023 yılı içinde 523 iş yeri denetlendi. Kayıtsız 343 kişi tespit ettik. Deport yetkimiz sadece 3’üncü ülke vatandaşları içindir. Bu sene 8 aylık sürede 68 kişiyi bakanlık olarak deport ettik. Geçen sene kayı dışı işçi çalıştıran iş yerlerine de toplam 4 milyon 191 bin 105 TL para cezası kesildi.

ÖNERGE YOLDA… ÖĞRENCİLERE YAZ TATİLİ BOYUNCA ÇALIŞMA İZNİ

Özellikle öğrenci kaydı yapıp, hiç okula gitmeden kayıt dışı yaşama giren birçok ‘öğrenci’ var. Bunlarla ilgili bir çalışmanız var mı? En büyük sorun budur. Yaklaşık 3 haftalık bakanım, 2 buçuk haftadır enerjimi çalışmalarımı buna kanalize ettim. Paydaşlarımızla ( Eğitim Bakanlığı, İçişleri, sendika, birlikler, iş dünyası) bir toplantımız var önümüzdeki hafta. Bakanlar Kurulu’na bir önerge hazırlıyoruz. Okullarda ekonomik olarak sıkıntı yaşayan öğrencilerimiz var. Bunları sokaklarda, yollarda, inşaatlarda, restoranlarda görüyoruz. Yaz tatilleri dönemlerinde çalışma izinleri ile ilgili ayrı bir statü yaratılacak; 3-4 aylık süreler için kayıt altına alınacaklar. Biz bu öğrencilerin çalıştığını biliyoruz ve görmezlikten geliyoruz. Burada iş riskleri de ortaya çıkıyor. Öğrenci olarak gelip bir iş kazası geçiren kişiler, maalesef hiçbir sosyal haktan yararlanamıyor. Okullar kapandığında öğrenci çalıştıran iş yerleri bize başvurularını yapacaklar. Okuldan alacakları öğrenci belgeleri ile. Kayıt yaptırıp hiç okula gitmeyenler konusu İçişleri ve Milli Eğitim’in konusudur. Ancak hükümet de bir bütündür. Her bakanlık kendi kuralını belirlemekle yükümlüdür. Bir öğrenci 2 yıl önce kaydını yapmıştır. Bir işyerine gitmek istemiştir. Biz bunları kayıt dışı bırakmayacağız. ‘Öğrenci midir, değil midir’  biz bunu ortaya çıkaracağız. Bu konuda iş hayatından çok ciddi talep ve çağrı var. Biz bu öğrencileri devlet güvencesine alacağız.

ARA ELEMAN SIKINTISI: TEKNİK LİSE MEZUNLARININ 48 AY BOYUNCA YATIRIMLARINI BAKANLIK ÖDEYECEK

Diğer bir konu da iş gücü ihtiyacına göre bir politikanın olmaması. İşsiz üniversite mezunu çok; öte yandan ara eleman ihtiyacı var. Bir elektrik mühendisi, teknisyen olarak çalışmıyor. Bununla ilgili bir çalışma yapacak mısınız? İhtiyat Sandığı Müdürüm, Yönetim Kurulu Başkanım bazı esnaf temsilcileri ve bakanımızla (Milli Eğitim Bakanı) yaklaşık 3 saatlik bir toplantı yaptık. Milli Eğitim Bakanlığı onaylı, Mesleki Teknik Lise mezunu ve ya Esnaf Zanaatkârlar Odası’nın açtığı kurslardan diploma sahibi olan 18-30 yaş arasında, KKTC vatandaşı olan kişilere, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı olarak 48 ay boyunca tüm sigorta ve ihtiyat sandığı yatırımlarını; maaşların da yüzde 30’unu 36 ay boyunca ödeyeceğiz. Ancak kişi kendi alanında bir şirkette çalışmak zorunda. Bunu ülkemiz gençlerini bu alanlara teşvik etmek, ara eleman ihtiyacını karşılamak için yapacağız.  Çalışmayı başlattık, projeksiyon çalışmasını istedik. Önümüzdeki günlerde sayılar da ortaya çıkacak ve duyuracağız.  Bu çalışma işverenlere de katkı sağlayacak.

ASGARİ ÜCRETTE YENİ DÜZENLEME YOLDA…

Asgari ücreti yeterli buluyor musunuz? Aynı yerden alış-veriş yapan, aynı okullarda çocuk okutan, aynı coğrafyada yaşayan bir Sadık Gardiyanoğlu olarak asgari ücreti yeterli bulmuyorum. Ancak asgari ücrette hem işveren hem de çalışan bacağı var. Başbakan’a aktardığım, sendikalarla da konuştuğum bir fikir ortaya attım. Çok detay veremem şuan için. Daha olgunlaşması gereken konular var. Şu ipucunu verebilirim ki, asgari ücretin daha sık güncellenmesi ile ilgili bir çalışma başlattım. 6 ayda değil de 3 ayda belirlenmesi gibi… ‘Asgari ücret 25 bin olsun’ diyebilirim. Olmalıdır ancak işveren bunu ödeyebilir mi? Asgari ücret ciddi oranda arttığında, işsizlik oranları ne olur? Bunlara bakmak lazım. Asgari ücreti maksimum arttıralım ancak kimse de işsiz kalmasın. Bu hassas bir terazidir. Bu işle ilgili popülizm yapanlar var. Asgari ücretin 30 bin olması birçok işsiz yaratabilir. Çalışma Bakanı olarak iş vereni batırmak; çalışanı da yokluğa mahkum etmek istemem. Hasan Taçoy görevi size devretmeden önce asgari ücretin sektörel bazda belirlenmesi için bir çalışma yaptığını duyurmuştu. Bu devam ediyor mu? Bu yıllardır olan bir konu. Biz de bunu hızlandırarak devam ettiriyoruz. Bir inşaat sektöründe çalışanla, bir hizmet sektöründe çalışan, bir ulaşım sektöründe çalışanın taban asgari ücretleri farklı olacak. Bunu bir adım daha öne taşıyoruz. Bölgesel olarak da değerlendirilecek.  Örneğin Lefkoşa’daki kiralarla Girne’deki kiralar aynı değil. Bunları da göz önünde bulundurarak, 6 ilçede taban maaşları ve katsayıları ile ilgili bir düzenleme yapacağız.

“YATIRIMLAR GERÇEK MAAŞ ÜZERİNDE OLACAK…”

Ülkenin yarısından fazlasının primleri asgari ücretten yatıyor. Bu inandırıcı değil. Burada hem devletten hem de çalışandan ‘çalma’ var. En azından işverenleri reel maaş üzerinden işçi yatırımını yapacak bir teşvikiniz olacak mı? Biraz önce dediğim gibi dün müdürlerimle yaptığım toplantıda bu da konuşuldu. İngiltere’de her 100 kişinin yalnızca yüzde 4’ünün asgari ücretten yatırımı yapılıyor. Bu rakam Almanya’da yüzde 5, İtalya’da yüzde 8, İspanya’da yüzde 4, Türkiye’de yüzde 40, KKTC’de 65’tir. Yüksek bir rakam. Bununla ilgili ciddi bir takip sistemi kuruluyor. Şuanda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Maliye Bakanlığı koordinasyon içerisinde. En büyük amacımız tek bordroya indirmek. İşveren vergisini ayrı bir evrakta Vergi Dairesi’ne sunuyor. Aynı işveren başka bir evrakta bize çalışanların yatırımlarını sunuyor. İşverenler Vergi Dairesi’ne sunarken çalışanın gerçek maaşını gösterir; bize sunarken asgari ücretten gösterir. Bu büyük skandal değil mi? Aslında devlete bunun bilgileri geliyor… Biz kimseyi suçlamak istemeyiz. Elimizde gerçekten kaç kişinin asgari ücretle gerçekten çalıştığını bilmiyoruz. Aldığımız duyumlara göre Maliye Bakanımız Özdemir Beyle bir toplantı yaptık. Vergi Dairesi Müsteşarı Saadet Hanımı ve benim müsteşarım Serkan Beyi bu konuda görevlendirdik. Tek bordrodan (tahakkuk fişi) işlem yapılacak. Bunun altyapısı da yazılımlarla destekleniyor. Daireler birbirine entegre oluyor.  İşverenlerin Vergi Dairesi’ne sunduğu maaş beyanını biz buradan göreceğiz. Onun üzerinden de sigorta yatırımları alınacak. Haber/ Selda Bektaş Fotoğraflar/ Yusuf Gündüz