Kırmızı Şarap Dost Mu? Düşman Mı?

French Paradox nedir? Genel alkol ve kırmızı şarap tüketiminin sağlığımız üzerindeki etkisi nedir?

Çağrı Özlütaş

11/08/2024 13:30

Herkese merhabalar, bu hafta adamızda sıkça tüketimini gözlemlediğimiz alkol konusunu ele alacağız. Kılavuzlarda önerilen alkol tüketimi ile adamızdaki bireylerin ortalama olarak tükettiği alkol miktarını kıyasladığımızda maalesef ki aramızdaki bireylerin kılavuzların önerdiğinin kat ve kat üzerinde alkol tükettiğini görüyoruz. Peki bu bizim toplum olarak sağlığımızı nasıl etkiliyor? Bu hafta kirimizi şarabın potansiyel faydalarına, “French Paradox” teriminin tam olarak ne anlam ifade ettiğine ve alkol tüketiminin genel sağlık üzerinde oluşturabileceği riskleri ele alacağız. Bu bağlamda kırmızı şarap gibi bazı alkollü içeceklerin sağlık üzerindeki potansiyel faydaları da son yıllarda yapılan araştırmalarla incelenmeye devam etmektedir. Ancak, alkol tüketimiyle ilgili genel sağlık riskleri göz önünde bulundurulmalıdır.

***

Gelin önce kirimizi şarabın potansiyel faydalarını daha iyi kavrayabilmek için French Paradox yani Fransız Paradoksu terimini ele alalım. “French Paradox” terimi, Fransızların beslenme alışkanlıkları ve yaşam tarzları göz önüne alındığında, beklenenden daha düşük kardiyovasküler hastalık oranlarına sahip olmalarını açıklamak için kullanılır. Bu paradoks, özellikle Fransa’da yüksek doymuş yağ ve kolesterol içeren yiyeceklerin sıkça tüketilmesine rağmen, kalp hastalıklarının düşük oranlarıyla ilgilidir. Bu paradoksun bir kısmı, Fransa’da yaygın olarak tüketilen kırmızı şarapla ilişkilendirilmektedir. Kırmızı şarapta bulunan polifenoller ve özellikle resveratrol bileşiği, kalp sağlığına olumlu etkiler sağlayabileceği düşünülmektedir. Resveratrolün antioksidan özellikleri, serbest radikallerin neden olduğu hücre hasarını azaltarak damar sağlığını koruyabilir ve endotel fonksiyonunu iyileştirebilir. 1990’larda bu paradoksu inceleyen araştırmalar, kırmızı şarabın antioksidan özelliklerinin kardiyovasküler hastalık riskini azalttığını öne sürdü. Ancak, bu bulguların doğruluğu ve geçerliliği üzerine birçok çalışma yapılmış ve konu hakkında çeşitli görüşler ortaya konmuştur. 2023 yılında yayınlanan bir klinik çalışmada, orta düzeyde kırmızı şarap tüketiminin, diğer alkol türleri veya hiç alkol tüketmeyenlerle karşılaştırıldığında, kardiyovasküler sağlık için önemli bir gösterge olan endotel fonksiyonunu iyileştirdiği gözlemlenmiştir. Resveratrol ayrıca insülin duyarlılığı ve glikoz metabolizması üzerinde olumlu etkilerle ilişkilendirilmiştir. Yakın tarihli bir başka çalışma, yemeklerle birlikte orta düzeyde kırmızı şarap tüketiminin, kan şekeri seviyelerinde iyileşme ve tip 2 diyabet riskinin azalmasıyla ilişkili olduğunu bulmuştur. Bu etkiler, diğer alkol türlerinde gözlemlenmemiştir, bu da kırmızı şarapta bulunan polifenollerin belirli bir rol oynayabileceğini düşündürmektedir. Ayrıca, kırmızı şarabın nöroprotektif (nöro-koruyucu) faydalar sunabileceğine dair yeni kanıtlar bulunmaktadır. 2024 yılında yapılan bir klinik çalışmada, orta düzeyde kırmızı şarap tüketiminin yaşlı bireylerde bilişsel gerileme riskini azaltabileceği öne sürülmüştür. Çalışma, kırmızı şaraptaki antioksidanların yaşlanma ile ilişkili beyin hücre hasarını önlemeye yardımcı olabileceğini öne sürmektedir. Bu bulgular umut verici olsa da, alkol tüketimi bağlamında dikkatle ele alınmalıdır. Kırmızı şarabın potansiyel faydaları, alkolle ilişkili riskleri ortadan kaldırmaz. Dünya Sağlık Örgütü ve diğer sağlık otoriteleri, alkol tüketiminin güvenli bir seviyesinin olmadığını savunmakta ve sağlık açısından en güvenli seçeneğin alkol tüketiminden olabildiğince kaçınmak olduğunu belirtmektedir. Dolayısıyla, orta düzeyde kırmızı şarap tüketimi bazı sağlık faydaları sağlayabilir, ancak bu faydalar genel sağlık riskleri ile dengelenmelidir.

***

Peki çalışmaları incelediğimizde alkolün sağlığımız üzerinde yaratabileceği potansiyel zararlar nelerdir? Aşırı alkol tüketimi, hipertansiyon, kardiyomiyopati (kalp kası hastalığı) ve aritmi (kalp ritmi bozuklukları) gibi kardiyovasküler problemleri tetikleyebilir. 2023 yılında yapılan bir çalışmada, yüksek miktarda alkol tüketiminin kalp krizi ve felç riskini önemli ölçüde artırdığı bulunmuştur. Uzun süreli aşırı alkol tüketimi, siroz ve alkole bağlı hepatit gibi karaciğer hastalıklarına yol açabilir. Yapılan birçok araştırmada, kronik alkol tüketiminin karaciğer fonksiyonlarını bozduğu ve karaciğer kanseri riskini artırdığı saptanmıştır. Alkol, merkezi sinir sistemi üzerinde olumsuz etkiler yapabilir. Aşırı alkol tüketimi, depresyon, anksiyete ve psikoz gibi ruhsal sağlık sorunlarına neden olabilir. Ayrıca, nörolojik bozukluklar ve bilişsel işlevlerde bozulma riski de vardır. 2023 ve 2024 yıllarında yapılan birkaç araştırmaya incelediğimizde, aşırı alkol tüketiminin beyin hücrelerinde kalıcı hasara yol açabileceğini bulgularına rastlamaktayız. Alkol tüketmeye karar veren bireyler için, günde bir bardak (kadınlar için) veya iki bardak (erkekler için) kırmızı şarap tüketimi kalp sağlığı açısından bazı faydalar sağlayabilir. Ancak bu faydaların, dengeli bir beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve sigara içmeme gibi genel sağlıklı yaşam tarzı alışkanlıklarıyla birlikte elde edilebileceği unutulmamalıdır. Sonuç olarak, kırmızı şarap tüketimi polifenol içeriği ve özellikle resveratrol nedeniyle bazı sağlık faydaları sağlayabilir, ancak alkol tüketimi ile ilişkili genel riskler göz ardı edilmemelidir. Alkol tüketmeye karar verirseniz, bunu ölçülü bir şekilde yapmanız ve potansiyel risklerin farkında olmanız önemlidir. Haftaya görüşmek üzere, sağlığınız eksik olmasın… Yazı/ Çağrı Özlütaş