Glütensiz beslenme… Gereklilik mi, trend mi?

Herkese yepyeni bir haftadan merhaba...

Bu hafta sizlerle, son yıllarda oldukça popülerleşen bir konuyu konuşacağız: Glütensiz beslenme. Peki, gerçekten herkes glütensiz mi beslenmeli? Yoksa bu sadece bir moda mı? Bilimsel veriler eşliğinde, kimin gerçekten glütenden uzak durması gerektiğini ve kimlerin gereksiz yere kendini kısıtladığını anlatacağız.

GLÜTEN NEDİR VE HANGİ GIDALARDA BULUNUR?

Glüten, buğday, arpa ve çavdar gibi tahıllarda bulunan bir protein türüdür. Ekmek, makarna, börek, kek, bisküvi, bulgur, kuskus, irmik, bira ve bazı hazır soslar gibi birçok gıdada bulunur. Ayrıca bazı işlenmiş ürünlerde de kıvam artırıcı veya bağlayıcı olarak yer alır.

ÇÖLYAK HASTALIĞI: GERÇEK BİR GLÜTEN HASSASİYETİ

Çölyak hastalığı, genetik yatkınlığı olan kişilerde glüten alındığında bağışıklık sisteminin yanlışlıkla bağırsaklara saldırmasıyla ortaya çıkan bir hastalıktır. Glüten tüketildiğinde ince bağırsakta iltihaplanma olur ve villus adı verilen emilim yapılarını kaybederiz (bu yapıların görevi vitamin ve mineralleri emmektir).

Bu durum; demir, B12 vitamini, folat gibi besinlerin eksilmesine, kemik erimesine (osteoporoz), kısırlığa (infertilite) ve uzun vadede bazı bağırsak kanseri risklerine neden olabilir. Çölyak hastaları için tek tedavi ömür boyu glütensiz (glüten içeren hiçbir şeyi yememek) diyettir (PMID: 38999756).

ÇÖLYAK OLMAYAN GLÜTEN DUYARLILIĞI

Bazı kişiler çölyak hastası veya buğdaya alerjik olmasa da glüten yedikten sonra şişkinlik, mide ağrısı, baş ağrısı, halsizlik gibi belirtiler yaşadığını söyler. Buna “çölyak dışı glüten duyarlılığı” denir.

Ancak bu durumun tanısı zordur. Hatta bazı bilimsel araştırmalara göre bu şikâyetlerin nedeni glüten değil, buğdayda bulunan başka maddeler – özellikle FODMAP adı verilen sindirimi zor karbonhidratlar olabilir.

GLÜTENSİZ BESLENMENİN RİSKLERİ: HERKES İÇİN GEREKLİ Mİ?

Glütensiz diyet, çölyak hastaları ve hassas bireyler için şart olabilir. Ancak sağlık sorunu olmayan bireylerin glütenden tamamen uzak durması, bazı riskler barındırabilir:

Besin Eksikliği: Glütensiz ürünler çoğunlukla lif (posa), B grubu vitaminler, demir ve folat açısından fakirdir. Bu da kabızlık, halsizlik, bağışıklık zayıflığı gibi sorunlara yol açabilir (PMID: 31354988).

Yüksek Kalori ve Şeker: Glütensiz hazır gıdalar, lezzet kazanması için daha fazla yağ ve şeker içerebilir. Bu da kilo artışına neden olabilir.

Yüksek Maliyet: Glütensiz ürünler genellikle daha pahalıdır. Herkesin uzun vadede karşılayabileceği bir seçenek olmayabilir.

Psikolojik Etki: Sosyal ortamlarda yemek seçimi zorlaşabilir. Bu da gıda takıntılarına ve yeme bozukluklarına zemin hazırlayabilir (PMID: 37071245).

GLÜTEN TÜKETİLMEMESİ GEREKEN DURUMLAR

Çölyak hastalığı olanlar (bağışıklık sistemi glütene karşı savaş açar),

Buğday alerjisi olanlar (vücut buğdaya alerjik tepki verir),

Glüten duyarlılığı yaşayanlar (glüten sonrası rahatsızlık hissedenler, ancak tıbbi testlerde çölyak veya alerji saptanmaz).

Bu üç durumun dışında, glütenin sağlıklı bireyler için zararlı olduğunu gösteren güçlü bir bilimsel kanıt yoktur (PMID: 29606920).

GLÜTEN İÇEREN GIDALAR VE GLÜTENSİZ ALTERNATİFLER

Glüten İçerenler: Buğday, arpa, çavdar, Ekmek, makarna, simit, börek, Bulgur, irmik, kuskus, Bira, malt içecekler, Hazır çorbalar, hazır soslar

Glütensiz Alternatifler: Pirinç, patates, mısır, Kinoa, karabuğday, amarant, Badem unu, pirinç unu, mısır unu, Glütensiz etiketli ürünler

GLÜTENE HASSAS OLDUĞUNUZU DÜŞÜNÜYORSANIZ NE YAPMALISINIZ?

Doktora gidiniz, kendi başınıza glüteni kesmeyiniz. Tanı konulmadan glüteni diyetten çıkarmak testleri etkisiz hale getirir. Glüten yüklemesi yapılabilir. Doktor gözetiminde belirli bir süre glüten tüketerek testler yapılır. Diyetisyen desteği alın. Gerekirse size uygun ve dengeli bir glütensiz diyet hazırlanabilir.

Sonuç olarak, glütensiz beslenme bir tedavi yöntemi olabilir ama herkes için bir ihtiyaç değildir. Gereksiz yere glütenden uzak durmak, beslenme kalitenizi düşürebilir. En önemlisi, vücudunuzu dinleyin ama bilimsel verilerle hareket edin.

Haftaya görüşmek dileğiyle, sağlığınız eksik olmasın.