Zayıflama iğneleri sağlıklı mı?

Herkese yepyeni bir haftadan merhaba.

Son dönemlerde sağlık ve zayıflama alanında en çok konuşulan konulardan biri, Ozempic, Wegovy ve Mounjaro gibi GLP-1 reseptör agonistleri. Başta diyabet tedavisi için geliştirilen bu ilaçlar, iştah azaltıcı etkileriyle dikkat çekmeye başladı ve kısa sürede kilo vermek isteyen bireylerin ilgisini topladı. Ancak bu hızlı kilo kaybının altında, uzun vadede göz ardı edilmemesi gereken fizyolojik ve metabolik sonuçlar olabilir.

GLP-1 NEDİR VE NASIL ETKİ EDER?

GLP-1 (glukagon benzeri peptid-1), sindirim sisteminden salgılanan ve iştahı azaltma, mide boşalmasını geciktirme ve insülin salınımını artırma gibi etkileri olan bir hormondur. Bu ilaçlar, GLP-1 hormonunun etkilerini taklit ederek bireyin daha az besin tüketmesini sağlar ve tokluk hissini uzatır. Ancak bu etki kalıcı değildir. Tedavi bırakıldığında iştahın yeniden artması ve verilen kiloların tekrar alınması sık görülen bir durumdur (Rubino et al., 2021).

KAS KÜTLESİ KAYBI: GÖRMEZDEN GELİNMEMELİ

Araştırmalar, bu ilaçların bırakılmasından sonraki bir yıl içinde bireylerin verdikleri kiloların büyük bölümünü geri aldıklarını göstermektedir. Bunun temel nedenlerinden biri, kilo kaybının önemli bir kısmının yağ değil, kas kütlesinden oluşmasıdır. Kas kaybı metabolizma hızını yavaşlatır, bu da tekrar kilo alımını kolaylaştırır. Bu nedenle kilo kaybının sadece miktarı değil, kalitesi de önemlidir.

UZMAN EŞLİĞİNDE KULLANIM ŞART

GLP-1 ilaçları, iştahı baskılamakla birlikte mide bulantısı, kabızlık, safra taşı oluşumu ve nadiren pankreatit gibi yan etkilere de neden olabilir. Bu nedenle bu ilaçların kullanımı mutlaka hekim ve diyetisyen eşliğinde planlanmalı ve bireysel sağlık durumu dikkate alınmalıdır. Tek başına ya da kontrolsüz şekilde kullanımı ciddi sağlık riskleri oluşturabilir.

AVRUPA’DA BU İLAÇLAR KİMLERE VERİLİYOR?

GLP-1 iğneleri (Ozempic, Wegovy) Avrupa’da yalnızca doktor reçetesiyle kullanılabiliyor. Tip 2 diyabetli bireylerde, kan şekeri kontrolü yeterli değilse ya da diğer ilaçlara yanıt yoksa reçete ediliyor. Obezite tedavisinde ise VKİ’si 30’un üzerinde olanlara ya da VKİ’si 27’nin üzerinde olup hipertansiyon veya kolesterol gibi eşlik eden hastalıkları olanlara verilebiliyor. Sadece estetik kaygılarla ve doktor kontrolü olmadan kullanımı hem etik dışı hem de sağlığa zararlıdır.

BESLENME VE FİZİKSEL AKTİVİTE NASIL OLMALI?

GLP-1 iğneleriyle kilo kaybı sürecinde sadece iştah azalması yeterli değildir; sağlıklı ve sürdürülebilir sonuçlar için doğru beslenme ve egzersiz şarttır.

Beslenmede temel hedef kas kaybını önlemek ve metabolizmayı korumaktır. Bu amaçla günlük protein alımı kilogram başına 1.5–1.8 gram olmalıdır. Örneğin 65 kg bir birey için bu yaklaşık 98–117 gram protein demektir. Yumurta, yoğurt, süt ürünleri, tavuk, balık, kırmızı et ve baklagiller gibi kaliteli protein kaynaklarına öğünlerde yer verilmelidir.

Ayrıca düşük glisemik indeksli karbonhidratlar (örneğin yulaf, kinoa, mercimek) tercih edilmeli; yeterli lif ve su alımıyla (günde 1.5–2 litre) sindirim desteklenmelidir. Kızartmalar, şekerli yiyecekler ve işlenmiş gıdalardan kaçınılmalıdır.

Fiziksel aktivite olarak yalnızca yürüyüş yapmak yeterli değildir. Direnç egzersizleri (vücut ağırlığıyla antrenman, ağırlık çalışmaları, pilates) kasları uyararak kas kütlesinin korunmasına yardımcı olur. Haftada en az 2–3 gün direnç egzersizi yapılmalı, mümkünse kardiyovasküler egzersizlerle (yürüyüş, bisiklet, yüzme) desteklenmelidir.

Bu sürecin etkili ve güvenli geçmesi için bireysel bir plan diyetisyen ve egzersiz uzmanı eşliğinde oluşturulmalıdır.

TEDAVİ SONRASI SÜREÇ: DAVRANIŞ DEĞİŞİKLİĞİ ŞART

İlacın bırakılmasının ardından bireylerin yeniden kilo almaması, büyük ölçüde kazandıkları yaşam tarzı alışkanlıklarını sürdürmelerine bağlıdır. Beslenme eğitimi, fiziksel aktivite ve davranışsal destekle desteklenmeyen bir tedavi planı, geçici fayda sağlayabilir. Bu nedenle ilaç kullanımı boyunca edinilen sağlıklı alışkanlıkların kalıcı hale getirilmesi en az tedavinin kendisi kadar önemlidir.

Unutulmamalıdır ki; sürdürülebilir sağlık sadece bir enjeksiyonla sağlanamaz. Kalıcı sonuçlar, bireyin beslenme ve yaşam tarzında yaptığı köklü değişikliklerle mümkündür. GLP-1 ilaçları bu yolda sadece bir araç olabilir; ancak asıl başarı, bu aracı bilinçli, kontrollü ve profesyonel destekle birlikte kullanmaktan geçer.

Haftaya görüşmek dileğiyle, sağlığınız eksik olmasın.