CMIRS: Federasyon modeli yüzde 75,94 ile en yüksek kabul gören çözüm seçeneği

Göç Kimlik ve Hak Çalışmaları Merkezi (CMIRS), Haziran 2026 dönemine ilişkin araştırmasının sonuçlarını açıkladı.

500 kişiyle yüz yüze anket yöntemiyle gerçekleştirilen çalışma, CMIRS’in her üç ayda bir düzenli olarak yaptığı araştırmanın devamı niteliğinde.

CMIRS, araştırmalarında Kıbrıslı Türklerin siyasi güven, sosyal güven, bireysel özgüven ve mutluluk algısını ölçerken, bu oranların zaman içerisindeki değişimini ve yaşanan gelişmelerden nasıl etkilendiğini de takip ediyor.

MİNE YÜCEL’İN DEĞERLENDİRMESİ

CMIRS Direktörü Mine Yücel, araştırma sonuçlarına ilişkin değerlendirmesinde, Kıbrıs sorununun çözümsüzlüğüne yönelik toplumda güçlü bir memnuniyetsizlik bulunduğunu ve toplumun önemli bir çoğunluğunun bir anlaşmaya ulaşılmasını istediğini belirtti.

Yücel, katılımcıların yüzde 65,09’unun çözüm yönünde irade ortaya koymasının, mevcut statükonun toplumun önemli bir kesimi tarafından sürdürülebilir görülmediğini gösterdiğini ifade etti.

Bu bulgunun, mevcut durumun devamını kabul edilemez bulanların yüzde 59,96’lık oranıyla da desteklendiğini kaydeden Yücel, çözüm modellerine ilişkin değerlendirmelerde ise en yüksek kabul düzeyinin iki toplumlu, iki kesimli ve siyasi eşitliğe dayalı federasyon modelinde görüldüğünü belirtti.

Yücel, federasyon modelinin yüzde 75,94 oranında kabul görmesinin, toplumun geniş bir kesiminin uluslararası parametreler çerçevesinde şekillenen çözüm seçeneklerine açık olduğunu gösterdiğini söyledi.

Konfederal çözüm modelinin de yüzde 61,37 oranında kabul edilebilir bulunmasının, toplumun farklı çözüm seçeneklerini değerlendirmeye hazır olduğunu ortaya koyduğunu belirten Yücel, üniter devlet modelinin ise yüzde 25,95 oranında kabul gördüğünü ve bu seçeneğin toplumsal destek açısından oldukça zayıf kaldığını ifade etti.

Yücel, buna rağmen üniter devlet modeline verilen desteğin geçmiş yıllara kıyasla yükseldiğini belirterek, bunun mevcut duruma yönelik memnuniyetsizliğin arttığının bir göstergesi olarak yorumlanabileceğini kaydetti.

BİRLİKTE YAŞAM KONUSUNDA TOPLUM İKİYE BÖLÜNMÜŞ DURUMDA

Araştırmada dikkat çeken bir diğer bulgunun Kıbrıslı Rumlarla yeniden birlikte yaşam konusundaki değerlendirmeler olduğunu belirten Yücel, bu fikri kabul edilebilir bulanların oranının yüzde 50,31 olduğunu açıkladı.

Bu oranın toplumun yaklaşık yarısının birlikte yaşam fikrine olumlu yaklaştığını gösterirken, diğer yarısının ise çekincelerini koruduğunu ortaya koyduğunu ifade eden Yücel, çözüm iradesinin yüksek olmakla birlikte toplumsal güvenin ve karşılıklı ilişkinin güçlendirilmesine ihtiyaç olduğunu belirtti.

ÇÖZÜMSÜZLÜK EKONOMİK VE GÜVENLİK KAYGILARINI ARTIRIYOR

Araştırmada yer alan kaygı göstergelerinin, Kıbrıs sorununun yalnızca siyasi değil, ekonomik, sosyal ve güvenlik boyutlarında da ciddi bir endişe kaynağı olmaya devam ettiğini ortaya koyduğunu belirten Yücel, katılımcıların yüzde 88,38’inin mevcut belirsizlikten kaygı duyduğunu söyledi.

Müzakerelerin durması veya sonuçsuz kalmasını kaygı verici bulanların oranının yüzde 82,36 olduğunu ifade eden Yücel, bu verilerin toplumun çözümsüzlüğü giderek daha büyük bir risk olarak değerlendirdiğini gösterdiğini kaydetti.

Ekonomik ve uluslararası gelişmelere ilişkin kaygıların daha yüksek seviyelerde olduğunu belirten Yücel, izolasyonların ve kısıtlamaların artma ihtimalini kaygı verici bulanların oranının yüzde 92,58, Kıbrıs sorununun ekonomik gelişmeyi yavaşlatacağını düşünenlerin oranının yüzde 91,98 olduğunu açıkladı.

Doğu Akdeniz’deki enerji ve güvenlik gelişmelerinden kaygı duyanların oranının yüzde 90’ın üzerinde olduğunu belirten Yücel, Güney Kıbrıs’ın son dönemde yaptığı enerji ve güvenlik anlaşmalarını kaygı verici bulanların oranının da yüzde 92,39’a ulaştığını ifade etti.

ÇÖZÜM MODELLERİ DESTEKLENİYOR ANCAK KAYGILAR SÜRÜYOR

Araştırmada çözüm modelleri ile kaygılar arasındaki ilişkinin de dikkat çekici olduğunu belirten Yücel, federasyon modelinin yüzde 75,94 oranında kabul edilebilir bulunmasına rağmen, olası federal çözümü kaygı verici bulanların oranının yüzde 63,52 olduğunu söyledi.

Yücel, bunun toplumun çözüm fikrine destek verirken, çözümün uygulanma süreci ve olası sonuçlarına ilişkin önemli çekinceler taşıdığını gösterdiğini belirtti.

Benzer şekilde iki devletli çözümü kaygı verici bulanların oranının yüzde 44,09 olmasının da toplumun mevcut alternatiflerin tamamına belirli ölçülerde temkinli yaklaştığını ortaya koyduğunu ifade eden Yücel, toplumun belirli bir modeli koşulsuz desteklemekten ziyade güvenlik, ekonomi ve siyasi istikrar sağlayacak uygulanabilir bir çözüm arayışında olduğunu kaydetti.

KIBRIS SORUNUNUN ÇÖZÜMÜ

Ankete katılanların yüzde 65,09’u Kıbrıs sorununun çözümü için bir anlaşma olmasını istediğini belirtti.

Çözümle ilgili detaylı sorulara bakıldığında, mevcut durumun devamını kabul edilemez bulanların oranı yüzde 59,96 oldu.

Kıbrıslı Rumlarla yeniden birlikte yaşamayı kabul edilebilir bulanların oranı ise yüzde 50,31 olarak belirlendi.

İki toplumlu, iki kesimli ve siyasi eşitliğe dayalı federasyonu kabul edilebilir bulanların oranı yüzde 75,94 oldu.

Olası bir konfederal çözümü kabul edilebilir bulanların oranı yüzde 61,37 olarak ölçüldü.

Buna karşılık üniter bir devlet yapısı içerisinde olası bir çözüm modelini kabul edilebilir bulanların oranı yüzde 25,95 oldu.

KIBRIS SORUNU İLE İLGİLİ KAYGILAR

Ankete katılanların yüzde 88,38’i Kıbrıs sorunu ile ilgili belirsizliği kaygı verici bulduğunu belirtti.

Benzer şekilde katılımcıların yüzde 82,36’sı Kıbrıs sorununun çözümüne yönelik müzakerelerin durması veya sonuçsuz kalmasını kaygı verici bulduğunu ifade etti.

Katılımcıların yüzde 73,35’i Türkiye’nin Kıbrıs’ın kuzeyi üzerindeki artan etkisinden kaygı duyduğunu belirtti.

Katılımcıların yüzde 87,17’si uluslararası aktörlerin tutumlarını kaygı verici bulduğunu ifade etti.

Olası bir federal çözümü kaygı verici bulanların oranı yüzde 63,52 oldu.

İki devletli çözümü kaygı verici bulanların oranı ise yüzde 44,09 olarak belirlendi.

Mevcut durumun uzun yıllar değişmeden devam etmesini kaygı verici bulanların oranı yüzde 86,58 oldu.

Gelecekte artabilecek izolasyonlar ve kısıtlamaları kaygı verici bulanların oranı yüzde 92,58 olarak kaydedildi.

Katılımcıların yüzde 91,98’i Kıbrıs sorununun ekonomik gelişmeyi yavaşlatacağı kaygısını taşıdığını belirtti.

Adada yeniden bir gerginlik ve çatışma ihtimalini kaygı verici bulanların oranı yüzde 89,57 oldu.

Doğu Akdeniz’deki enerji ve askeri gelişmeleri kaygı verici bulanların oranı yüzde 90,78 olarak ölçüldü.

Güney Kıbrıs’ın son dönemde yaptığı enerji ve güvenlik anlaşmaları ise katılımcıların yüzde 92,39’u tarafından kaygı verici bulundu.

SONUÇ

Araştırma bulguları, Kıbrıslı Türk toplumunun büyük çoğunluğunun mevcut statükodan memnun olmadığını ve Kıbrıs sorununun çözüme kavuşmasını istediğini ortaya koydu.

Araştırmaya göre federasyon modeli en yüksek toplumsal kabulü görürken, konfederal çözüm seçeneği de önemli düzeyde destek buluyor.

Üniter devlet modeli toplumda oldukça sınırlı bir kabul görmekle birlikte, geçmiş yıllara kıyasla bu seçeneğe yönelik destekte artış gözlemlendi. Araştırmada bunun mevcut duruma yönelik memnuniyetsizliğin arttığının bir göstergesi olarak değerlendirildiği belirtildi.

Bununla birlikte araştırma, çözüm isteğinin tek başına yeterli olmadığını; toplumun çözüm modellerinin uygulanabilirliği, güvenlik boyutu, ekonomik etkileri ve gelecekte doğurabileceği sonuçlar konusunda önemli kaygılar taşıdığını ortaya koydu.

İzolasyonların artması, ekonomik durgunluk, bölgesel güvenlik gelişmeleri ve müzakere sürecinin tıkanması toplumun en güçlü endişe alanları arasında yer aldı.

Genel değerlendirmede toplumun çözümsüzlüğü sürdürülebilir görmediği, ancak herhangi bir çözümün kalıcı güvenlik, ekonomik refah ve siyasi istikrar sağlaması gerektiğini düşündüğü ifade edildi.

Araştırma bulguları, Kıbrıslı Türklerin çözüm arayışını sürdürürken aynı zamanda belirsizliklerin azaltılmasını, uluslararası güvence mekanizmalarının güçlendirilmesini ve toplumlar arası güvenin artırılmasını öncelikli beklentiler arasında gördüğünü ortaya koydu. Bu nedenle gelecekte yürütülecek müzakere süreçlerinin yalnızca siyasi uzlaşıyı değil, toplumun güven ve gelecek kaygılarını da dikkate alan kapsamlı bir yaklaşım benimsemesinin büyük önem taşıdığı belirtildi.