Atatürk'ün ebediyete intikalinin 88. yılı

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün ebediyete intikalinin üzerinden 88 yıl geçti. Askeri başarıları, Milli Mücadele'deki liderliği ve Cumhuriyet'in kuruluşunun ardından gerçekleştirdiği devrimlerle tarihe geçen Atatürk, 10 Kasım'da anılacak.

SELANİK'TEN HARP AKADEMİSİ'NE UZANAN EĞİTİM HAYATI

1881'de Selanik'te dünyaya gelen Mustafa Kemal Atatürk, annesi Zübeyde Hanım'ın isteğiyle Hafız Mehmet Efendi'nin mahalle mektebinde öğrenimine başladı. Daha sonra babası Ali Rıza Efendi'nin isteği üzerine Şemsi Efendi Mektebi'ne geçerek ilkokulu tamamladı.

Selanik Mülkiye Rüştiyesi'nden kendi isteğiyle ayrılan Mustafa Kemal, Selanik Askeri Rüştiyesi'nde eğitimine devam etti. Ardından Manastır Askeri İdadisi'nden ikincilikle mezun oldu. Askeri eğitiminin yanı sıra Fransızca dersleri de aldı.

1899'da İstanbul'da Harp Okulu'na giren Mustafa Kemal, 1902'de teğmen rütbesiyle mezun oldu. Harp Akademisi'ni ise 1905'te kurmay yüzbaşı rütbesiyle tamamladı.

TRABLUSGARP'TAN ÇANAKKALE'YE ASKERİ MÜCADELESİ

Mustafa Kemal, 1905'te Şam'daki 5. Ordu emrine atandı. Suriye'deki hizmetleri dolayısıyla kendisine Beşinci Rütbe'den Mecidi Nişanı verildi. 1907'de Manastır'daki 3. Ordu Karargahı'na atandı ve Selanik'teki kurmay şubede görevlendirildi.

1909'da İstanbul'daki 31 Mart Vakası'nı bastıran Hareket Ordusu'nda görev alan Mustafa Kemal, 1910'da Arnavutluk'taki isyana karşı düzenlenen harekata katıldı.

İtalya'nın 1911'de Trablusgarp'a asker çıkarmasının ardından Tobruk'a gönderildi. Tobruk ve Derne'de Türk kuvvetlerini yönetti. 6 Mart 1912'de Derne Komutanlığına atandı. Balkan Savaşı'nın başlamasıyla Gelibolu ve Bolayır'daki birliklerle savaşa katılarak Dimetoka ve Edirne'nin geri alınmasında görev yaptı.

1913'te Sofya ataşemiliterliğine atanan Mustafa Kemal, Birinci Dünya Savaşı'nın başlaması üzerine cephede görev almak istedi.

Başkomutan Vekili Enver Paşa'ya gönderdiği mektupta, "Vatanın müdafaasına ait faal vazifelerden daha mühim ve yüce bir vazife olamaz" ifadelerini kullandı.

1915'te Tekirdağ'da oluşturulan 19. Tümen Komutanlığına atanan Mustafa Kemal, Çanakkale Savaşları'nda önemli görevler üstlendi.

Gelibolu Yarımadası'na çıkarma yapan düşman kuvvetlerinin Conkbayırı'na ilerleyişi, Mustafa Kemal'in komutasındaki birliklerin taarruzuyla durduruldu.

Cephanesi tükenen askerlere söylediği "Cephaneniz yoksa süngünüz var" sözleri tarihe geçti.

Conkbayırı taarruzu sırasında göğsüne isabet eden şarapnel parçasının cebindeki saate çarpması sayesinde ölümden kurtulan Mustafa Kemal, Çanakkale Savaşları'ndaki başarılarıyla "Anafartalar Kahramanı" olarak tanındı.

Çanakkale'nin ardından Doğu Cephesi'nde 16. Kolordu Komutanlığına atandı. 1916'da Rus saldırılarını durdurarak Bitlis ve Muş'un geri alınmasını sağladı ve generalliğe terfi etti.

19 MAYIS 1919'DA MİLLİ MÜCADELE'Yİ BAŞLATTI

1917'de Filistin ve Suriye'deki 7. Ordu Komutanlığına atanan Mustafa Kemal, aynı yıl Veliaht Vahdettin ile Almanya'ya giderek askeri incelemelerde bulundu.

1918'de yeniden Suriye Cephesi'nde görevlendirilen Mustafa Kemal, İngilizlerin İskenderun'u işgal etme girişimlerine karşı İstanbul hükümetini uyardı.

Yıldırım Orduları Grup Kumandanlığı ile 7. Ordu'nun lağvedilmesinin ardından İstanbul'a döndü.

13 Kasım 1918'den 16 Mayıs 1919'a kadar İstanbul'da kalan Mustafa Kemal, ülkenin içinde bulunduğu durumu yakın arkadaşlarıyla değerlendirdi ve Milli Mücadele'yi başlatmak üzere Samsun'a hareket etti.

19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkan Mustafa Kemal, 22 Haziran 1919'da Amasya Genelgesi'ni yayımladı.

Vatanın bütünlüğünün ve milletin bağımsızlığının tehlikede olduğunu duyuran Mustafa Kemal, milletin azim ve kararlılığıyla bağımsızlığın sağlanacağını ortaya koydu.

Askerlik görevinden istifa ederek 23 Temmuz 1919'da Erzurum, 4 Eylül 1919'da ise Sivas kongrelerine başkanlık etti.

Kongrelerde, düşman işgaline karşı vatanın savunulması, milli bir meclisin toplanması ve manda ile himayenin kabul edilmemesi yönünde kararlar alındı.

23 NİSAN 1920'DE TBMM AÇILDI

Mustafa Kemal'in öncülüğünde Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı. Mustafa Kemal, Meclis ve Hükümet Başkanı seçildi.

TBMM'nin açılmasından 17 gün önce, 6 Nisan 1920'de Mustafa Kemal'in talimatıyla Anadolu Ajansı kuruldu. Milli Mücadele'nin sesini dünyaya duyurmak amacıyla kurulan ajans, Kurtuluş Savaşı'nın bütün aşamalarına tanıklık etti.

Osmanlı Hükümeti ile İtilaf Devletleri arasında 10 Ağustos 1920'de imzalanan Sevr Antlaşması, TBMM tarafından kabul edilmedi.

Mustafa Kemal, antlaşmaya ilişkin yaptığı açıklamada, "Siyasi, adli, iktisadi ve mali bağımsızlığımızı imhaya ve neticede yaşama hakkımızı inkara ve kaldırmaya yöneltilmiş Sevr Antlaşması bizce mevcut değildir" dedi.

SAKARYA ZAFERİ'NİN ARDINDAN MAREŞAL VE GAZİ ÜNVANI VERİLDİ

Yunan kuvvetlerinin ilerleyişi, 1921'de Birinci ve İkinci İnönü Savaşları ile durduruldu.

23 Ağustos 1921'de başlayan Sakarya Meydan Muharebesi'nde Mustafa Kemal, "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça terk olunamaz" emrini verdi.

22 gün süren Sakarya Meydan Muharebesi, Türk ordusunun zaferiyle sonuçlandı.

Bu zaferin ardından Mustafa Kemal'e TBMM tarafından "Mareşal" rütbesi ve "Gazi" ünvanı verildi.

Sakarya Zaferi'nin ardından 13 Ekim 1921'de Kars Antlaşması, 20 Ekim 1921'de ise Ankara Antlaşması imzalandı.

BÜYÜK TAARRUZ VE KURTULUŞ SAVAŞI'NIN ZAFERLE SONUÇLANMASI

Mustafa Kemal'in başkomutanlığındaki Türk ordusu, 26 Ağustos 1922'de Büyük Taarruz'u başlattı.

30 Ağustos 1922'de gerçekleşen Dumlupınar Meydan Muharebesi'nde Yunan ordusu yenilgiye uğratıldı.

Türk ordusu, 9 Eylül 1922'de İzmir'e girdi. Askeri zaferlerin ardından 11 Ekim 1922'de Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandı ve İtilaf Devletleri'nin işgal ettikleri Türk topraklarından çekilmesinin yolu açıldı.

24 Temmuz 1923'te İsmet İnönü başkanlığındaki Türk heyeti ile İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya arasında Lozan Barış Antlaşması imzalandı.

Atatürk, Lozan Antlaşması'nı, Sevr Antlaşması'yla tamamlandığı düşünülen girişimlerin sona ermesini sağlayan bir belge olarak değerlendirdi.

29 EKİM 1923'TE CUMHURİYET İLAN EDİLDİ

TBMM tarafından 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edildi ve Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi.

1938'deki vefatına kadar art arda 4 kez Cumhurbaşkanı seçilen Atatürk, Türkiye'de bu görevi en uzun süre yürüten Cumhurbaşkanı oldu.

14 Haziran 1926'da kendisine yönelik suikast girişiminin engellenmesinin ardından Anadolu Ajansına açıklama yapan Atatürk, şu ifadeleri kullandı:

"Alçak girişimin benim şahsımdan ziyade mukaddes Cumhuriyet'imize ve onun dayandığı yüksek ilkelerimize yönelmiş bulunduğuna şüphe yoktur. Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır."

Gazi Mustafa Kemal'e 24 Kasım 1934'te çıkarılan 2587 sayılı Kanun'la "Atatürk" soyadı verildi. Bu soyadının başkaları tarafından kullanılması yasaklandı.

EKONOMİ, TARIM VE DIŞ POLİTİKADA YENİ ADIMLAR

Atatürk, 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın etkilerini hafifletmek ve ekonomik kalkınmayı hızlandırmak amacıyla 1933'te Beş Yıllık Sanayi Planı'nı başlattı.

Türkiye'nin Milletler Cemiyeti'ne katılması, Balkan Antantı'nın imzalanması, Montrö Boğazlar Sözleşmesi ve Sadabat Paktı, Atatürk döneminin önemli dış politika gelişmeleri arasında yer aldı.

Tarım alanında da çalışmalar yürüten Atatürk, 1925'ten itibaren 13 yıl boyunca çiftliklerde planlı üretim faaliyetleri gerçekleştirilmesini sağladı. Verimsiz topraklarda çiftlikler kurularak arazilerin tarıma elverişli hale getirilmesi için çalışmalar yapıldı.

Atatürk, "Benim şahsi meselemdir" dediği Hatay'ın Türkiye'ye katılması için de yoğun çaba gösterdi. Hatay'ın Türkiye'ye katılması, Atatürk'ün vefatından sonra 1939'da gerçekleşti.

10 KASIM 1938'DE SAAT 09.05'TE HAYATINI KAYBETTİ

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938'de İstanbul Dolmabahçe Sarayı'nda saat 09.05'te, 57 yaşında hayatını kaybetti.

Atatürk'ün vefatı Türkiye'de ve dünyanın birçok ülkesinde üzüntüyle karşılandı.

Naaşı, 16 Kasım'da Dolmabahçe Sarayı'nın tören salonunda katafalka konuldu. 19 Kasım'da Yavuz Zırhlısı ile İzmit'e, oradan da trenle Ankara'ya götürüldü.

20 Kasım'da Ankara'da devlet erkanı ve yabancı devlet temsilcileri tarafından karşılanan Atatürk'ün naaşı, TBMM önünde katafalka konuldu.

21 Kasım 1938'de düzenlenen cenaze töreninin ardından Ankara Etnografya Müzesi'ndeki geçici kabrine defnedildi.

Atatürk'ün naaşı, 10 Kasım 1953'te ebedi istirahatgahı Anıtkabir'e nakledildi.

"Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır, fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır" sözleriyle anılan Atatürk, vefatının 88. yılında anılıyor.