Guterres: Her gün 1 milyar öğünlük yiyecek çöpe atılıyor

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, Antalya’da düzenlenen COP31 İklim Zirvesi kapsamında gerçekleştirilen “Sıfır Atık, Döngüsellik ve Metan-Liderler Yuvarlak Masa Toplantısı”nda konuştu.

Guterres, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi, BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı Emine Erdoğan’a, Sıfır Atık hareketine sağladığı liderlik ve metan konusunu zirvenin gündemine taşıması dolayısıyla teşekkür etti.

COP31’i bir “sıfır atık COP”u haline getirdiği için Türkiye’yi tebrik eden Guterres, dünyanın giderek büyüyen bir atık sorunuyla karşı karşıya olduğunu söyledi.

“DÜNYAMIZ ÇÖPLERİN İÇİNDE BOĞULUYOR”

Dünyada her yıl 2 milyar tondan fazla kentsel atık üretildiğini belirten Guterres, her gün plastikle dolu 2 bin çöp kamyonuna eşdeğer miktarda atığın okyanuslara, nehirlere ve göllere döküldüğünü kaydetti.

Elektronik atıkların geri dönüşümden 5 kat daha hızlı arttığını ve milyarlarca insanın halen atık toplama hizmetlerinden yararlanamadığını ifade eden Guterres, açık alanda yakılan çöplerin çocukların soluduğu havayı zehirlediğini söyledi.

Guterres, “Mikroplastikler gıdalarımızı, suyumuzu ve vücudumuzu kirletiyor. Çöp depolama alanları suyu ve toprağı kirletiyor; atık konusunda gıdadan daha savunulamaz bir konu yoktur. Her gün, 1 milyar öğün yetecek kadar yiyeceği çöpe atarken, yüz milyonlarca insan açlık çekiyor” dedi.

GIDA İSRAFI SERA GAZI EMİSYONLARININ YÜZDE 8 İLA 10’UNU OLUŞTURUYOR

Gıda kaybı ve israfının küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 8 ila 10’unu oluşturduğunu belirten Guterres, çöp sahalarında çürüyen gıdaların onlarca yıl boyunca metan salmaya devam ettiğini söyledi.

Atıklar ve atık suların insan kaynaklı metan emisyonlarının yaklaşık 5’te 1’ini oluşturduğunu ifade eden Guterres, metan emisyonlarının azaltılmasının küresel ısınmayı 1,5 dereceyle sınırlamanın en hızlı yollarından biri olduğunu vurguladı.

Fosil yakıt endüstrisinin emisyonları azaltmak için gerekli teknolojiye ve imkanlara sahip olduğunu belirten Guterres, buna rağmen sektördeki metan emisyonlarının artmaya devam ettiğini kaydetti.

2025 yılında yaklaşık 167 milyar metreküp gazın yakıldığını söyleyen Guterres, bu miktarın Afrika’nın yıllık gaz tüketimine neredeyse eşit olduğunu ve yaklaşık 54 milyar dolarlık ekonomik kayba yol açtığını ifade etti.

Guterres, fosil yakıtlardan kaynaklanan metan emisyonlarının yaklaşık yüzde 30’unun net bir maliyet oluşturmadan azaltılabileceğini belirtti.

“GÖNÜLLÜ EYLEMLER ARTIK YETERLİ DEĞİL”

Uydu teknolojisinin büyük metan sızıntılarını tespit edebildiğini belirten Guterres, BM Çevre Programı’nın 2023 yılından bu yana 5 binden fazla uyarı yayımladığını, ancak bu uyarılara yanıt veren ülke sayısının oldukça sınırlı kaldığını söyledi.

Guterres, “Kirliliğin kaynağını biliyoruz ve bunu nasıl durduracağımızı da biliyoruz. Gönüllü eylemler artık yeterli değil” dedi.

Petrol ve gaz sektörü için küresel bir “sıfıra yakın metan” standardı oluşturulması çağrısında bulunan Guterres, BM Çevre Programı’ndan bilimsel ölçüm, raporlama ve doğrulamaya dayalı güvenilir kriterler geliştirmesini istedi.

SIFIR ATIK UYGULAMALARINDAN ÖRNEKLER VERDİ

Sıfır atık uygulamalarının sonuç vermeye başladığını belirten Guterres, Japonya’nın gıda atıklarını yarıdan fazla azalttığını söyledi.

Güney Afrika’nın Durban kenti, Bangladeş’in başkenti Dakka ve Uganda’nın başkenti Kampala’da organik atıkların kompost, gübre ve hayvan yemine dönüştürüldüğünü aktaran Guterres, bu uygulamaların maliyetleri düşürürken istihdam da yarattığını ifade etti.

Döngüsel ekonominin 2050 yılına kadar yıllık 100 milyar dolardan fazla net kazanç sağlayabileceğini belirten Guterres, ülkelerin atık yönetimi konusunda somut adımlar atması gerektiğini söyledi.

“2030’A KADAR GIDA İSRAFINI YARIYA İNDİRMELİYİZ”

Guterres, 2030 yılına kadar küresel gıda israfının yarıya indirilmesi, açık alanlarda çöp dökme ve yakma uygulamalarının sona erdirilmesi, çöp depolama alanları ile atık sulardan metan gazının yakalanması gerektiğini belirtti.

Uzun ömürlü ürünlerin tasarlanması, üreticilerin sattıkları ürünlerden sorumlu tutulması ve plastik kirliliğine son verecek küresel bir anlaşma imzalanması çağrısında bulunan Guterres, şehirlerin atık toplama, kompostlama ve döngüsel altyapı çalışmalarına finansman sağlanmasını istedi.

Hükümetlerin atıkları önlemek ve geri kazanmak için sıkı kurallar uygulaması gerektiğini ifade eden Guterres, üreticilerin rutin gaz yakma ve atmosfere salma uygulamalarına son vermelerini, sızıntıları gidermelerini, alıcıların doğrulanmış emisyon azaltımları talep etmelerini ve yatırımcıların sürdürülebilir performansa önem vermelerini istedi.

Guterres, sıfır atığın temiz hava ve su, daha sağlıklı toplumlar, insana yakışır işler ve kaynakların daha adil kullanımı anlamına geldiğini belirterek, “Atık yönetiminden atık önlemeye geçelim, daha güvenli bir ekonomiye geçiş yapalım ve kontrolsüz metan kirliliğinin çağına son verelim” dedi.